در باره تاریخ و ادبیات آلمان

در باره تاریخ و ادبیات آلمان

مروری بر زندگی و آثار اووه تیم

 مروری بر زندگی و آثار اووه تیم (Uwe Timm)

شاپور چهارده چریک

اووه تیم  Uwe Timmدر تاریخ سى ام مارس‏ 1940 میلادى در شهر هامبورگ متولد شد. 

 

اسم کامل او اووه هانس‏ هاینتس‏ تیم Uwe Hans Heinz Timm مى باشد، ولى اسامى اول و دوم معمولاٌ فقط در شناسنامه قید مى شوند و ظاهراٌ کاربرد چندانى ندارند. خانه پدرى اووه در خلال جنگ دوم جهانى و در سال 1943 صدمه زیادى دیده و او در سه سالگى به همراه خانواده اش‏ به شهر کوبورگ Coburg در جنوب آلمان مى رود و نزد عموى بزرگش‏ فرانتس‏ شرودر Franz Schroeder که پوست حیوانات تزئین مى کرده و از فروش‏ آنها امرار معاش‏ مى کرده، زندگى مى کنند. ظاهراٌ این عموى اووه از معدود کسانى بوده که در آلمان آن‌موقع داراى یک دوچرخه بوده است. خاطرات این دوران بعد ها در وى زنده شده که به نگارش‏ کتاب « مردى سوار بر دوچرخه بلند» اقدام مى کند. تجسم کنید کودک سه ساله اى را که مرد بزرگى را بر روى دوچرخه اى نظاره مى کند و از پائین به بالا مى نگرد. این مرد و این دوچرخه در نظر این کودک بسیار بزرگ و بلند ظاهر مى شوند. 

 

او که آخرین فرزند خانواده بود، همیشه تحت لواى پدر مقتدر و برادرش‏ کارل هاینتس‏    Karl-Heinz بودـ کارل هاینتس‏ شانزده سال از اووه مسن تر بود.  او داوطلبانه وارد  ارتش‏ نازى شده و در مخوف‌ترین هنگ این ارتش‏ ، که نام عجیب و گویاى «جمجمه مردگان»  را بر خود نهاده بودند و تصویر یک جمجمه را سمبل هنگ و واحد نظامى خود کرده بودند، خدمت کرد.کارل هاینتس‏ برادر اووه در سال 1943 در یک بیمارستان صحرائى در اوکراین درگذشت. اووه تیم در یک اتوبیوگرافى با عنوان «مثال برادر من» 

 

Am Beispiel meines Bruders  که در سال 2003 منتشر شد، سعى کرد که از طریق ادبى به پدر و برادرش‏ نزدیک شده و زندگى آنها را تجزیه و تحلیل نماید. 

 

جالب اینجاست که این روزها که اخبار و نوشته ها راجع به گونتر گراس‏ و عضویت او در هنگ مخوف اس‏ اس‏ در تمام نشریات منعکس‏ شده و از رادیو و تلویزیون پخش‏ مى شود، شخص‏ گراس‏ در مصاحبه اى با روزنامه فرانکفورتر آلگماینه تسایتونگ FAZ چنین گفت:  من معتقدم   که قوه حافظه بشرى، همانند پوست پیاز است -  اشاره به کتاب جدیدش‏ با عنوان « هنگام کندن پوست پیاز» دارد که لایه به لایه روى هم قرار گرفته و باید لایه روئى برداشته شود تا نوبت به لایه زیرین برسد، تا نهایتاٌ دست ما به مغز پیاز برسد، که محکمترین لایه پیاز است. همانگونه که ما هنگام کندن پوست پیاز، اشک مى ریزیم، قوه حافظه و خصوصاٌ روند یادآورى ما انسان‌ها نیز همین‌گونه است، اشک ما را در می‌آورد. عده اى در این هنگام چشم‌ها را بسته و صورت خود را در هم می‌کشند، زیرا که دردآور است. او اضافه مى کند که من خیلى زود از کندن پوست پیازها دست کشیدم، طورى که اینک به هنگام کندن پوست پیاز نداى آن را در گوش‌هایم مى شنوم،  هنوز هم از آن وحشت دارم. آیا این من هستم که نمی‌خواهم آنچه را که روى پوست پیاز نوشته شده است، بخوانم؟ این شاید کمى مسخره به نظر آید، ولى گراس‏ خود از دست خود گله و شکایت دارد، زیرا که او خود را بر روى میز محاکمه نشانده است. 

 

اووه تیم این کار را نه با خود بلکه با پدر و برادرش‏ انجام داد. نکته جالب دیگر این جاست که ادیبانى همانند گراس‏ و اووه تیم از ادبیات و خصوصاٌ نگارش‏ کتاب کمک می‌گیرند تا گذشته خود یا پدر و برادر و بستگان و کل جامعه خویش‏ را نه تنها براى خود، بلکه براى جامعه اى که در آن زندگى می‌کنند، روشن کنند. رجوع کنید به کتاب اووه تیم تحت عنوان « به عنوان مثال، برادر من»  هر دوى این نویسندگان هم گراس‏ و هم اووه تیم از ادبیات و خاصه از نوشتن کمک می‌گیرند تا گذشته خود، بستگان و کل جامعه را تجزیه و تحلیل ادبى نمایند. هنگامی‌که کتاب اووه تیم « به عنوان مثال، برادر من» در آلمان چاپ و منتشر شد، عده اى نالیدند، عده اى گریختند، عده اى چشم و گوش‏ خویش‏ را بستند و عده اى هم در چشمان گذشته خویش‏ نگریستند و سعى در یافتن جواب داشتند. جواب براى چراها و سؤال‌هائى که خاصه از طرف فرزندانشان از آنها پرسیده مى شد: چرا؟ چرا با رایش‏ سوم و هیتلر همکارى کردید؟ چرا چشم و گوش‏ خود را بستید تا نه چیزى ببینید و نه چیزى بشنوید؟ مگر ممکن است که در همسایگى و چند قدمى شما قومى را نابود کنند، بکشند، شکنه دهند، تجاوز کنند و شما بگوئید ما چیزى نمى دانستیم، ما چیزى ندیدیم، ما چیزى نشنیدیم. نه،  شما چشم و گوش‏ خود را بستید تا نه چیزى ببینید و نه چیزى بشنوید. شما هم به اندازه آن شکنجه گران و قاتلان و تجاوزکاران مقصرید. این بچه‌هائى که این گونه والدین خود را استنطاق می‌کردند، بعضاٌ همان کودکانى بودند که در دهه شصت متولد شدند یا در این دهه کودک و نوجوان بودند. همان کسانى که اووه تیم تاریخ‌شان را نوشته و سرنوشت‌شان را در همه آثار خویش‏ منعکس‏ کرده و مى کند. 

 

اووه از کودکى به داستان علاقه‌مند بود و به داستان‌هاى پدربزرگش‏ با علاقه و ولع گوش‏ مى داد.  اووه هر موقع که می‌توانست به سوى عمه اش‏ که در ناحیه بندر شهر هامبورگ زندگى می‌کرد، می‌رفت و در آشپزخانه عمه اش‏ که محل رفت و آمد روسپیان بود، اولین داستان‌ها و قصه‌هایش‏ را نوشت. آن موقع در دبستان درس‏ مى خواند. شغلى که اووه بعد ها آموخت، پوستین دوزى بود. یعنى او از پوست حیوانات براى مشتریانش‏ لباس‏، کت و پالتو و مانتو مى دوخت.  وى بعد از فوت پدرش‏ سه سال شرکت پدر را اداره کرد و بعد از آن در سال 1963 در کالج شهر براونشوایگ Braunschweig دیپلم دبیرستان را اخذ کرده و سپس‏ در شهرهاى پاریس‏ و مونیخ به تحصیل در رشته هاى فلسفه و ادبیات آلمان پرداخت. 

 

یکى از همکلاسی‌هاى اووه تیم در کالج براونشوایگ بنو اونه زورگ - Benno Ohnesorg -  نام داشت که بعد ها در سال 1968 در تظاهراتى که در آلمان علیه محمد رضا پهلوى، شاه سابق ایران، سامان داده شد، از طرف پلیس‏ آلمان در یک تیراندازى کشته شد. شاید یکى از علل روى آورى اووه تیم به جریانات اواخر دهه شصت در آلمان کشته شدن دوست و همکلاسى سابقش ‏« بنو اونه زورگ»  و تضاهرات و اعتصابات و آشوب‌هاى این دوران باشد که وى سعى در درک و نگارش‏ و تفسیر و تجزیه و تحلیل ادبى آنها دارد. رساله دکتراى وى در باره آلبر کامو مى باشد. اووه بعد از اخذ درجه دکترا در فلسفه به تحصیل در رشته جامعه شناسى و اقتصاد پرداخت. 

 

اووه تیم در سالهاى 1967-1968 عضو گروه دانشجویان سوسیالیست آلمان بود و از لحاظ سیاسى بسیار فعال. او دانشجو بود که جریانات اواخر دهه شصت به وقوع پیوستند. این جریانات عبارت بودند از آشوب‌ها و اغتشاشات دانشجوئى و نهضتى که بعدها به نام نهضت ضد اقتدارى یا «آنتى آوتوریته»  معروف شدند. اووه تیم از سال 1972 تا 1982 در انتشار فصلنامه اى درباره نویسندگان و شاعران آلمانى همکارى داشت. 

 

بالاتر اشاره کردم که اووه تیم به هنگام آشوب و اغتشاشات اواخر دهه شصت، دانشجو بود. وى در سال 1974 میلادى جریانات این دوره را در اولین رمانش‏ با عنوان « تابستان داغ»

 

 - Heisser Sommer - تجزیه و تحلیل مى کند. در جامعه آلمان هنگامیکه اتفاقى در شرف وقوع است، مثلاٌ جریانات سیاسى، صحبت از آن مى شود که مثلاٌ ما تابستان داغى در پیش‏ داریم. این اصطلاح از همین کتاب اووه تیم اقتباس‏ شده است که اینک در اجتماع رایج شده و در نهضت‌هاى سیاسى و اجتماعى به کار گرفته مى شود. 

 

اووه تیم را باید یکى از مهمترین نمایندگان ادبى دوره یا نهضت اواخر دهه شصت نامید که بالاتر اشاراتى به آن شد. اتفاقات و جریانات این دوره همانند خط سرخى در تمام آثارش‏ مشاهده مى شود. در رمان گریز کربل-Kerbels Flucht- که وى در سال 1980 نوشته و منتشر کرد، زندگى جوانى دانشجو به تصویر کشیده می‌شود که ضمناٌ براى امرار معاش‏ و مخارج تحصیل اش‏ راننده تاکسى نیز هست ـ این جوان دانشجو و راننده تاکسى با جامعه خویش‏ مشکل دارد و نمى تواند اتفاقاتى را که در این جامعه به وقوع می‌پیوندند براى خود تعریف و تفسیر و هضم کند. اووه تیم رمان دیگرى دارد به نام « قرمز» که در سال 2001 منتشر شده است. این رمان،  فقط یک رمان نیست، تاریخچه 30 سال اخیر آلمان است و گذشته از ارزش‏ ادبى، ارزش‏ تاریخى نیز دارد. 

 

اووه تیم فقط به مسائل آلمان یا جامعه خویش‏ علاقه نشان نمى دهد. جوامع دیگر نیز برایش‏ مهم هستند. تحقیقاتى که وى در مورد جوامع دیگر - جوامع غیر اروپائى داشته، وى را تا نامیبیا، پرو و جزایر دوردست بردند. اووه تیم تا آفریقا می‌رود تا تحقیق کند که چرا آلمان‌ها به افریقا رفتند و چرا آلمان‌ها در افریقا توانستند مستعمره ایجاد کنند. وى این اتفاقات را در رمان دیگرى به نام « مورنگا -Morenga- » می‌نگارد. مورنگا تصفیه حساب با گذشته است  تصفیه حساب با گذشته آلمان؛ مخالفت با جنگ و کشتارى که آلمان‌ها در آن نواحى براه انداختند. مخالفت با کلنیالیسم و جنگ‌هاى مستعمراتى. مخالفت با جنگى است که آلمان‌ها در سال 1904 در آفریقاى جنوب غربى به راه انداختند ، کشورى که  آلمان‌ها آن را به نام آفریقاى جنوب غربى آلمانى مى خواندند.     

 

محل وقوع رمان « درخت مار Der Schlangenbaum   »  در آمریکاى لاتین است که در سال 1986 نوشته شده است. رمان «پرنده، انجیر را مخور»  -Vogel, friss die Feige nicht- » محصول 1989 که در آن اووه تیم نتیجه دو سال اقامتش‏ را در رم،  پایتخت ایتالیا می‌نگارد. وى امروز گاهى در مونیخ و گاهى در برلین زندگى مى کند. وى از سال 1971 به بعد  به عنوان نویسنده آزاد فعالیت می‌کند و از سال 1994 عضو ثابت انجمن قلم و آکادمى زبان و شعر در آلمان می‌باشد.   

 

اووه تیم اقامتهاى طولانى نه تنها در آفریقا، بلکه در آمریکاى لاتین ، رم و نیویورک داشته است. تخصص‏ اووه تیم در جستجو و یافتن و نگارش‏ موارد خاص‏ در زندگى روزمره است. نقطه شروع و حرکت کارهایش‏ واقعیت است. مثلاٌ : یادآورى دوران کودکى اش‏ در رمان« مردى سوار بر دوچرخه بلند -Mann auf dem Hochrad- » محصول 1984 ، یا در رمان « کشف سوسیس‏ آلمانى -Entdeckung der Currywurst- » که در سال 1993 به رشته تحریر درآورد و تاکنون به بیست زبان ترجمه شده است ـ کشف سوسیس‏ آلمانى بعداٌ توسط نویسندگانى به نام هاى یوحانس‏ کتسلر  Johannes Kaetzler و گرهارد زایدل Gerhard Seidel به عنوان نمایشنامه نوشته و در تئاتر اجرا شد. 

 

داستان « سیب زمینى در شب یوحنا -Johannisnacht-» که به سال 1996 نگاشته شده است ، یا بررسى هاى عمومى و سیاسى-اجتماعى ، شبیه آنچه در رمان قرمز -Rot- یا در رمان «شکارچى انسان   -Kopfjaeger- » که در سال 1991 منتشر شد، مورد بررسى قرار می‌گیرند. با همه این تفاصیل، اووه تیم در صدد آن نیست که واقعیت را، همان‌طور که اتفاق افتاده است، یک به یک تعریف کند، وى مى گوید: راوى یا نقال و قصه گو، نه تنها واقعه اى را بازگو یا تعریف مى کند، بلکه این راوى یا قصه گو به شیوه اى نو حکایت می‌کند و طورى دیگر. یعنى ، طورى که می‌توانست اتفاق افتاده باشد. این راوى واقعیت دیگرى را بیان مى کند. 

 

اووه تیم، پدر چهار فرزند است و همسرش‏ داگمار پلوتس‏ Dagmar loetz  نیز مترجم است. وى چهار کتاب هم براى کودکان و نوجوانان نوشته است. می‌توان گفت که وى هر کدام از این چهار کتاب را به یکى از فرزندانش‏ هدیه کرده است. یکى از این چهار کتاب،  خوک دونده اى به نام رودى روسل  -Rennschwein Rudi Ruessel-  نام دارد ، که در سال 1989 نوشته شده است. این کتاب هم یکى از مهم‌ترین و معروف‌ترین آثار وى به شمار مى رود، که نه تنها جایزه ادبى ادبیات کودک را به خود اختصاص‏ داد، بلکه از روى آن فیلمى هم ساخته شده است . اووه تیم در سالیان اخیر با نگارش‏ کتاب دیگرى براى کودکان و نوجوانان با عنوان داستان « بوبى شولتس‏ Bubi Scholz Story- - » به عنوان فیلم نامه نویس‏ معروفیت دیگرى را نصیب خود کرد و مطرح‌تر شد. کتاب سوم ایشان براى کودکان و نوجوانان «یک مشت علف Eine Hand voll Grass- - » نام دارد. 

 

اووه تیم جوایز زیادى را برنده شده است که مهم‌ترین آنها عبارتند از:

 

- جایزه ادبى شهر برمن Bremen براى نگارش‏ رمان مورنگا 

 

- جایزه ادبى شهر مونیخ  در سال 1989 

 

- جایزه ادبیات کودکان و نوجوانان در سال 1990 براى نگارش‏ کتاب خوک دونده اى به نام رودى روسل  Rennschwein Rudi Ruessel-

 

- جایزه فیلم استان بایرن در سال 1996 -براى فیلم خوک دونده اى به نام رودى روسل  -Rennschwein Rudi Ruessel- که از روى همین کتاب ساخته شده بود ـ 

 

- جایزه بزرگ آکادمى هنرهاى زیبا در مونیخ - در سال 2001 

 

- جایزه ادبى توکان در مونیخ در سال 2001 براى نگارش‏ رمان قرمز 

 

- جایزه ادبى شهر مونیخ - در سال 2002 

 

- جایزه ادبى شوبارت  Schubart-Literaturpreis در سال 2003 

 

- جایزه ادبى اریک رگر Erik- Reger-reis در سال 2003 

 

- جایزه ادبى یاکوب واسرمان Jakob-Wassermann-reis

 

آثار ادبى اووه تیم را مى توان به چند دسته تقسیم کرد:

 

-1 اشعار   -Gedichte

 

- اشعار 1971 

 

 - اشعار 1977 

 

-2 رمان 

 

- تابستان داغ - 1974 

 

- مورنگا - 1978 

 

- گریز کربل- Kerbels Flucht- 1980 

 

-مردى سوار بر دوچرخه بلند - Der Mann auf dem Hochrad - 1984

 

- درخت مار - Der Schlangenbaum - 1986

 

 - پرنده، انجیر را مخور- Vogel, friss die Feige nicht - 1989

 

- شکار انسان - Der Kopfjaeger - 1991

 

- گنج جزیره پاگن - Der Schatz auf agensand - 1995

 

- نه فردا ، نه دیروز - Nicht morgen, nicht gestern - 1999

 

- یک مشت علف - Eine Hand voll Grass - 2000

 

- قرمز - Rot - 2001

 

- به عنوان مثال، برادر من - Am Beispiel meines Bruders - 2003

 

دوست و غریبه - Der Freund und der Fremde - 2005

 

 

 

-3 ادبیات کودکان و نوجوانان 

 

- موش‏ رهبر Die Zugmaus - 1981 - از 7 سالگى 

 

- خوک دونده اى به نام رودى روسل- Rennschwein Rudi Ruessel- رمان کودکان-1989 - از 10 سالگى 

 

- داستان بوبى شولتس‏ Bubi-Scholz-Story - 1997

 

- یک مشت علف Eine Hand voll Grass- - 2000

 

 

 

-4 فیلم هائى که تا کنون از روى آثار اووه تیم ساخته شده اند:

 

- گریز کربل- Kerbels Flucht- 1980  - کارگردان : اگون گونتر Egon Guenther

 

- مورنگا - Morenga - براى تلویزیون - کارگردان :اروین کویش‏ - Erwin Keusch

 

- هواپیما - Der Flieger - براى تلویزیون - کارگردان : اروین کویش‏ Erwin Keusch

 

- خوک دونده اى به نام رودى روسل- Rennschwein Rudi Ruessel- رمان کودکان-1989 کارگردان : پتر تیم eter Timm

 

- داستان بوبى شولتس‏ Bubi-Scholz-Story - کارگردان: رولاند زوزو ریشتر - Roland Suso Richter  - 1997

 

- یک مشت علف - Eine Hand voll Grass - 2000 -کارگردان: رولاند زوزو ریشتر - Roland Suso Richter  - 2000

 

 

 

-5 مصور 

 

- مستعمرات آلمان - Die deutschen Kolonien -1981 کتابى مصور در باره تاریخ مستعمرات آلمان در آفریقا 

 

 

 

 

 

-6 داستان 

 

- هربرت یا آمادگى براى المپیاد -  Herbert oder die Vorbereitung auf die Olmpiade- 1972

 

- خوک صحرا - Die Steppensau - 1972

 

- استراق سمع - Lauschangriff - 1984

 

- گنجشک دزدان دریائى - Die iratenamsel - 1983 

 

 

 

-7  سخنرانى در باره داستان و حکایات 

 

- روایت پایانى ندارد- Erzaehlen und kein Ende - 1993

 

 

 

کتب و نوشته‌هاى اووه تیم تا سال 2005 میلادى 68 عنوان را شامل مى شوند. 

 

 

 

*** 

 

 

 

 ولفگانگ بالک Wolfgang Balk ناشر و مدیر مؤسسه انتشاراتى دس‏ تى وى DTV-Verlag در روز سى ام ماه مى 2005 ، به بهانه جشن تولد 65 سالگى اووه تیم  از وى راجع به چگونگى نویسنده شدنش‏ پرسید و اووه تیم در جواب گفت: من در مدرسه مشکل بزرگى با املا و انشا داشتم ـ شاید بتوان گفت که از روى لج بازى نویسنده شدم ـ چـنکه سعى مى  کردم لغات و واژه ها را صحبح بنویسم - و راجع به شیوه یا تکنیک نگارش‏ اش‏ از وى مى پرسد : آیا شما از قبل به آنچه که مى خواهید بنویسید مى اندیشید، یا اینکه موقع نوشتن داستان را پرورش‏ مى دهید و تکمیل مى کنید؟ اووه تیم در جواب مى گوید :  البته چهار چوب داستانها و رمانهایم را از قبل مى سازم و سپس‏ مى نویسم ، ولى چند و چون و ریزه کارى ها و دیالوگ ها یا مونولوگ ها هنگام نوشتن مشخص‏ مى شود

 

 

 

از سخنان اووه تیم:

 

 

 

گفتار و نوشتار این امکان را به انسان مى دهد که هم در زمانه و هم با خویشتن خویش‏ بهتر کنار بیایم.

 

 

 

 

  

 

  
نویسنده : شاپور چهارده‌چریک ; ساعت ٢:٥٦ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٥/٧/۱۸
تگ ها :