در باره تاریخ و ادبیات آلمان

در باره تاریخ و ادبیات آلمان

تاریخچۀ ضرب المثلهای آلمانی- ۱

تاریخچۀ ضرب المثلهای آلمانی در ادبیات آلمان

 

فرهنگ های مختلف ضرب المثلهای آلمانی

 

کهن ترین ضرب المثل های آلمانی

 

ترجمه: شاپور چهارده چریک

 

 

از مؤسسة انتشاراتی Beyer´s Sprichwörterlexikon مطالب این مقاله از فرهنگ

 

اخذ شده و ترجمه گردیده است. . C.H.Beck

 

ضرب المثل ها همیشه زنده اند. شاید عمل و تعداد آنها نسبت به ازمنه گدشته تغییر کرده باشد، شاید هم مردم دیگر ضرب المثل ها را به مثابه پند و اندرز گرانقیمت نمی پذیرند و شاید هم ضرب المثل، به مثابه نوعی علم ارتباطات یا به عنوان حامل تجربه اجتماعی و تجربه اخلا قی و تجربه عام، دیگر کاربردی که در ازمنة قدیم داشته، اینک از دست داده باشد. ولی امروزه نوعی آزادی در رابطه با ضرب المثل ها مشاهده می شود . کسی که از ضرب المثل استفاده می کند، چه جدی، چه شوخی، چه کامل و چه ناقص، خواهان آن است که به حرف و سخن و گفتة خویش ، تحکم بیشتری ببخشد. عنصری که در ضرب المثل ها آشیانه کرده، نیرو و قدرت خاصی به این ضرب  المثل ها می بخشد، که موجب می شود که ضرب المثل، هم از طرف مردم کوچه و بازارو هم از طرف روشنفکران و متفکران و مطبوعات و رادیو و تلویزیون و . . . مورد استفاده قرار گیرد.

 

هر شخصی دارای گنجینه ای از ضرب المثل ها و اصطلا حات زبان مادری اش می باشد. ما حتی گنجینه ای از اصطلا حات و ضرب المثل های مختلف در زبانهای بیگانه ای که فرا گرفته ایم، داریم. اصولاً اصطلا حات و ضرب المثل ها جایگاه ویژه ای در هر زبان دارند و جزء لا ینفک هر زبانی می باشند.  در سالیان گذشته چندین مجلد از اصطلا حات و ضرب المثل های آلمانی وارد بازار شده اند، که باوجودیکه این رشته از لحاظ علمی و زبانی در سالیان و دهه های گذشته رشد قابل توجه و شایانی داشته است، ولی این فرهنگ ها به مراتب کوچک تر و کم حجم تر شده اند . گرچه زبان آلمانی از لحاظ اصطلا حات و ضرب المثل ها، یکی از زبانهای غنی می باشد. گدشته از این، نگارش فرهنگ ضرب المثل ها و جمع آوری و تدوین آنها در این زبان، نیز دارای سنتی کهن و پایه ای علمی می باشد. بیش از یکصد سال پیش فرهنگ صرب المثل "واندر" [1]

 

وارد بازار گردید که در این کتاب ضرب المثل های آلمانی را از قرن 16 تا 19 میلادی جمع آوری و تدوین کرده بودند . این فرهنگ بر پایه "فرهنگ صرب المثل" ی که در سال 1813 میلادی از طرف واگنر و بعد ها نیز از طرف "واندر" تدوین شدند، ترتیب یافته است، که حاوی  بیش از ١۵٠٠٠ ضرب المثل می باشد، که در بیش از ۵٠٠٠ مورد ، مدون گردیده است . بدین ترتیب خواننده این امکان را دارد، که در اسرع وقت، مطلب مورد نظرش را بیابد.   

 

ضرب المثل چیست؟

 

  ضرب المثل را در زبان آلمانی Sprichwort گویند و این لفظ از دو واژه تشکیل شده است  یکی sprich که خود از فعل sprechen یعنی صحبت کردن اخد شده و دیگری Wort یعنی کلمه و واژه.  منظور ازضرب المثل، جملا ت یا کلماتی هستند، که بیش از اندازه، یا زیاد مورد استفاده قرار می گرفته اند. این لفظ در حدود سال ١٢٠٠ میلا دی مرسوم گردید و توانست الفاظ قدیمی تر ازخود را که قبلا مورد استفاده بودند،از قبیل:

 

 را منسوخ کند.   sprochen Wort ، biscaft، spel، wurt

 

 درتاریخ ادبیات آلمان، تعاریف زیادی برای ضرب المثل نوشته اند[2]  . این تعاریف ولی در چند نکته زیر مشترک هستند:  کارآکتر جمله بندی، مردمی بودن ، خصوصیت سادگی و سادگیِ از بر کردن آن و تجربه عام. پس به طور کلی می توان گفت، که ضرب المثل ها جملا تی هستند که طبق تجربه عام بوجود آمده اند و عموماً نیزدر تجربه ای عام را با جملاتی ساده ولی محکم بازگو می کنند. گرچه ضرب المثل ها معمولا جملاتی کوتاه هستند، مع الوصف گاهی دارای باری به شدت ادیبانه یا شاعرانه نیز می باشند و گاهی یک ضرب المثل کوتاه می تواند به اندازه یک کتاب گویا باشد. برای کسی که از یک ضرب المثل استفاده می کند، مهم نیست که این ضرب المثل از مدام شهر یا کشور یا قاره باشد، مهم آن است که این ضرب المثل گویا باشد و نیز اینکه محتوای آن چه باشد. معمولاً نیز این ضرب المثل ساخته و پرداخته شده و صیقل داده می شوند و باز هم به نقاط دیگر حمل می شود. به همین علت هم گاهی در ادبیات به ضرب المثل هائی بر می خوریم، که مثلاً از آفریقا یا آسیا یا نقاط دیگر سرچشمه گرفته اند، ولی نمونه این ضرب المثل ها را در زبان مادری خود نیز داریم. و این همان تجربه عام است . معلوم نیست که اولین ضرب المثل های آلمانی از کی و از کجا و به وسیلة چه شخص یا اشخاصی جمع آوری و تدوین شدند. ولی قدیم ترین ضرب المثل آلمانی را ، در سرود معروف   که در قرن ٩ میلا دی نوشته شده، می توان یافت .  سرود هیلده براند، بعد از سال ٨٠٠ میلا دی در معبد فولدا کشف شد و قدیمی ترین سرودی است که در زبان آلمانی به صورت مکتوب موجود می باشد . این سرود که فقط قسمت هائی از آن تا به امروز باقی مانده در بارۀ هیلده براند  و پسرش هادوبراند میباشد. این سرود در قرن نهم میلا دی نوشته شده است.

 

این  ضرب المثل چنین است:

 

 „Mit geru scal man geba infaban, ort widar orte.

 

(D.h.: Mit dem Speer soll der Mann Gabe empfangen, Spitze gegen Spitze.)

 

یعنی: مرد باید با نیزه مردانگی خود را ثابت کند، سرنیزه در مقابل سرنیزه.

 

در این ضرب المثل به خوبی می توان عناصر ژرمنی از قبیل جنگ طلبی، ثبوت مردانگی با سرنیزه و خشونت را مشاهده کرد.  به این موارد باید اضافه کرد که ضرب المثل های آلمانی در قرون وسطا ، یا دقیق تر گفته شود تا اواخر قرن 15 میلادی معمولاً به طریق غیر مستقیم نقل قول می شدند . این نقل قول های غیر مستقیم، بعد ها از طرف شعرا و نویسندگان آلمانی جمع آوری و تدوین شدند، اشپر فوگل ،  یا در آثار بزرگتری  مانند کتاب هوگو فون تیم برگ، یا در کتبی مانند کتاب با ارزش “ فرای دانک و کتاب رنر کهن ترین اثرِحاوی ضرب المثل های آلمانی که تا کنون کشف شده است، کتابی

 

که ترجمة آلمانی آن چنین است : : “ Fecunda ratisاست با عنوان لا تین

 

کشتی باری) ، که در حدود سال  ١٠٢٣ ) “ Das vollbeladene Schiff

 

“ Egbert von Lüttich میلا دی از طرف شخصی به نام “ اگبرت فون لوتیش نوشته شده است. در این کتاب موارد دیگری غیر از ضرب المثل های آلمانی نیز وجود دارد، ولی ضرب المثل های آلمانی در این کتاب به زبان لا تین نوشته شده اند. از چنین کتبی در مکتب ها و مدارس وابسته به کلیسا برای آموزش نوباوگان استفاده می شده است. گذشته از این، محتوای این کتب در راه تکثیر اخلاق نیز مفید بوده اند.  



[1]   Wander

 

[2]   Wolfgang Mieder: Deutsche Sprichwörter und Redensarten, Stuttgart 

 

    K.F.W. Wanders: Deutsches Sprichwörterlexikon, (1867-1880) 1979

 

 

  
نویسنده : شاپور چهارده‌چریک ; ساعت ٧:٠٦ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٥/۸/۱۱
تگ ها :