در باره تاریخ و ادبیات آلمان

در باره تاریخ و ادبیات آلمان

فاوست کیست - قسمت ۴

٤- فاوست در ادبيات و نمايش

١٥٨٧                     يوهانس اشپيس : هيستوريا فون دكتر يوهان فاوستن را منتشر کرد.

١٥٨٩                     كريستوفر مارلو: حكايت تراژدي دكتر فاوستوس  را منتشر کرد.

١٥٩٣                     آندر تايل : حكايت د. يوهان فاوستي توسط شاگردش كريستوفر واگنر

١٥٩٩                     گ. آر. ويدمان : داستان حقيقي دكتر فاوست

١٦٠٨                     اولين نمايش درام هاي مارلو به زبان آلماني در شهر گراتس (اطريش)

١٦٧٤                     كتاب نيكولا س فيتسر در بارة فاوست

١٧١٥                     در تئاتر وين زندگي فاوست به نمايش در مي آيد

١٧٢٥                     كتاب يك ناظر مسيحي در بارة فاوست

١٧٣٠                     در تئاتر وين بالرين ها زندگي فاوست را به نمايش مي گذارند

١٧٣٣                     ديالوگي در سرزمين اموات ميان يك ژنرال بازنشستة ارتش فرانسه و دكتر يوهان فاوست دو نفر كه به سحر و جادو و هنر سياه شهرت داشتند.

١٧٤٦                     قديمي ترين نمايش عروسكي و خيمه شب بازي در هامبورگ در بارة زندگي و مرگ دكتر فاوست، كه تا كنون اثبات شده است. در نيمة دوم قرن ١٨ تعداد بيشماري از اين نمايش هاي عروسكي، باله، پانتوميم يا اپرا به نمايش در مي آيند.

١٧٥٩                     كتاب نيمه تمام لسينگ در بارة دكتر فاوست

۱۷۷۲-۱۷۷۵          فاوست اوليه اثر گوته.

١٧٧٦                     مولر نقاش زندگي دكتر فاوست را در رماني در ٥ جلد به تصوير مي كشد.

١٧٧٨                     مولر نقاش در يك درام زندگي فاوست را تشريح مي كند .

١٧٩٠                     چاپ كتاب فاوست اثر گوته.

١٧٩١                     كلينگر كتابي در بارة زندگي و اعمال دكتر فاوست مي نويسد.

١٧٩٧                     يوليوس زودن، دكتر فاوست ، نمايشنامه

١٨٠٤                     خاميسو: سعي در تصوير زندگي دكتر فاوست مي كند.

١٨٠٨                     چاپ تراژدي فاوست اثر گوته -.

١٨١٤                     لوئيز اشپور اپرائي راجع به فاوست مي نويسد .

١٨١٥                     آگوست كلينگرمان يك نمايشنامه راجع به دكتر فاوست مي نويسد.

١٨١٦                     لرد بايرون در كتابي به نام مانفرد سعي در تشريح زندگي فاوست دارد.

١٨٢٦                     پوشكين صحنه هائي از فاوست را مي نويسد .

١٨٢٨                     برليوتس صحنه هائي از زندگي فاوست را در موزيك مي نگارد.

١٨٢٩                     اولين نمايش فاوست (قسمت اول) اثر گوته.

١٨٣٢                     قسمت دوم فاوست اثر گوته چاپ مي شود.

١٨٣٥                     لناو زندگي فاوست را به شعر مي‌سرايد.

١٨٤٦                     برليوتس لعنت بر فاوست را مي نويسد - اوراتوريوم.

١٨٤٧                     هاينه: دكتر فاوست را مي نويسد.

۱۸۴۶-۱۸۴۷           كارل سيمروك چند روايت براي نمايشهاي عروسكي مي نويسد.

١٨٥١                     روبرت شومان چند صحنه از فاوست گوته را براي يك گروه موسيقي مي نويسد.

١٨٥٦                     تورگنيف داستان فاوست را در چند نامه توضيح مي دهد

١٨٥٧                     ليست سمفوني فاوست را مي نويسد.

١٨٥٩                     گوندوس يك اپرا در بارة فاوست مي نويسد.

١٨٦٢                     فيشر تراژدي فاوست را مي نويسد.

١٨٩٨                     اشپيل هاگن رماني در بارة فاوست مي نويسد.

١٩٠٨                     بريوسوف رمان فرشتة آتش را مي نويسد.

١٩١٨                     لوناتشارسكي درام فاوست و شهر را مي نويسد.

١٩١٩                     آوناريوس نمايشنامه اي در بارة فاوست مي نويسد.

١٩٢٠                     بوسوني اپراي دكتر فاوست را مي نويسد.

١٩٢٦                     مورناوس فيلمي در بارة فاوست مي سازد كه در آن گوستا اكمان و اميل ژانينگس و كاميلا هورن نقش آفريني مي كنند.

١٩٣٦                     اولين نمايش اپراي فاوست اثر هرمان رويتر.

١٩٤٠                     بولگاكوف رماني در بارة فاوست مي نويسد با عنوان استاد و مارگريت.

۱۹۴۱-۱۹۴۵           والري فاوست من را مي نويسد.

۱۹۴۳-۱۹۴۴           الزه لا سكر شولر نمايشنامة من و من را مي نويسد.

١٩٤٧                     توماس مان رمان دكتر فاوستوس را از زبان يك دوست مي نويسد.

١٩٤٨                     ورنر اك بالة آبراكساس را مي نويسد.

١٩٥٢                     هانس آيزلر اپرائي در بارة فاوست مي نويسد.

١٩٦٢                     بوتور / پوسور داستان فانتزي فاوست را مي نويسد.

١٩٦٣                     دورل ايرلندي داستان فاوست را تعريف مي كند.

١٩٦٧                     توماسو لا ندولفي كمدي فاوست ٦٧ را مي نويسد.

١٩٦٨                     فولكر براون داستان هانس فاوست را مي نويسد.

١٩٦٩                     آ. پ. گوترزلوه افسانة دوستي را مي نويسد.

١٩٧٣                     راينر كيرش كمدي هاينريش شلا گ هاندز را مي نويسد.

١٩٨٠                     گونتر ماهال حكايت فاوست را مي نويسد.

١٩٨٢                     فرانك بارون افسانه و تاريخ فاوست را مي نويسد.

گوته فاوست را چگونه تصوير و تصور مي كرده است؟

هنگامي كه گوته در پائيز ١٧٧٥ وارد شهر وايمار شد ، دستنوشتة خود را در بارة درام فاوست بهمراه آورد و گاهي آن را براي دوستان و آشنايان مي خواند يا . اينكه دوستان و آشناينش آن را عاريه مي گرفتند تا خود در خانه آن را قرائت كنند . يكي از شنوندگان گوته دوشيزه اي بود به نام لوئيزه فون گونش هاوزن اين دوشيزه خانم از گوته دستنويسش را عاريه مي گيرد تا آن را در خانه قرائت كند. وي بعد از قرائت اين دستنوشته آن را رونويسي كرده و براي خود نگه مي دارد . اصل دستنوشتة گوته نابود شده و از ميان رفته است. ولي دستنويسي كه دوشيزه لوئيزه فون گونش هاوزن از نوشتة گوته تهيه كرده بود، باقي مي ماند و در سال ١٨٨٧ شخصي به نام اريش اشميت در ميان كتب خويش آن را مي يابد و تحت نام فاوست اوليه به چاپ مي رساند . اين كپي از فاوست اوليه،

قديمترين طرح فاوست مي باشد و شرايط زندگي در سال ١٧٧٥ در شهر وايمار را نشان مي دهد .

گوته نوشتن فاوست اوليه را چند سال قبل از آن يعني در سال ١٧٧٣ شروع كرده بود . گوته در سال ١٧٧٤ صفحاتي از آن را براي بويه و كنه بل خوانده بود . موقعي كه گوته وارد شهر وايمار شد، به علت مشغلة زياد از كار در كتاب فاوست دست كشيد و چند سالي سراغ آن را نگرفت. بنابراين فاوست اوليه را ميتوان محصول سالهاي اولية فعاليتهاي نگارشي گوته دانست . اين سالها كه مقارن دورة ادبي طوفان و هجوم هستند، گوته اي را به ما معرفي مي كنند ، كه سر پرسودائي دارد و حس مي كند كه نبوغش وي را دنبال كرده و همه جا او را تعقيب مي كند. گوته با اين احساس و عواطف مانند دوربين عكاسي عمل مي كند و تصاويري از دوران بر مي دارد ولي هنوز بخوبي نمي داند كه اين تصاوير در كل آلبوم چه تأثيراتي خواهند داشت . گوته در اين زمان فقط مسائلي را مي نويسد كه حس مي كند و زندگي مي نامد. بدين ترتيب دو گروه مختلف از تراژدي نوشته مي شود: دستة اول مربوط به گروه علما مي باشد دستة دوم تراژدي گرت شن مي باشد . در اينجا ما با منيت خود گوته مواجه هستيم . جريانات گرت شن يك سري موتيف بوده اند كه گوته آنها را در تراژدي فاوست به هم مربوط مي سازد . زيرا كه اين موتيف ها در كتب قديمي و عاميانه فقط از يك دخترك فقير و بي چاره صحبت مي كنند و در تئاترهاي عروسكي نيز مطلقاً خبري از او نيست.

اولين موردي كه توجه گوته را به خود جلب مي كند ، همانا تيتانها هستند - كه در صفحات قبل در بارة آنها صحبت شد - و اين تيتانها توجه گوته را از لحاظ دروني جلب كردند . اين سالها ، سالهائي بودند كه گوته جملا ت زير را مي نوشت : . من مايلم همانگونه عبادت كنم كه موسي در قرآن عبادت مي كرد .

 باراللهي! دل تنگم، درون سينة من فضائي باز كن . (از نامة گوته به هردر ٧٠ در ماه ژوئن سال ١٧٧٢)

منيت من مي خواهد كه در جهان وسعت پيدا كند ، به جانب خدا . اين منيت در درون مرزهاي خود ملول است و رنجور. آيا اين چيزي كه ما را احاطه كرده، همان بي نهايت نيست؟ آيا در نهايت نمي توان به سر آن پي برد، اگر فقط نيروهاي لا زم در اختيار ما باشد . وقتي كه زيبائي يك منظرة طبيعي ما را مات و مبهوت مي‌كند ، نبايد خدا بيايد و منيت ما را به جانب خود هدايت كند ؟ مانند زئوس و گاني مد (ج 1، ص ٤٦ و ملاحظات آن).  انسان بودن چيست؟ يك خودي بودن در منيت خويش . تماميت . در درون خويش جمع بودن، و از خود بيخود شدن در همه بودن . خويشتن خويش را از دست دادن ، خود را از دست دادن و گم شدن. مانند موجي در يك بيكران . ميتولوژي پا به عرصه مي نهد . پرومتويس ، لجاجت خدايان ، منيت ، و . . .

اولين كلمات در بارة اشتياق مرگ و عشق به مذهب نوشته مي شوند. ولي تمام نمي شوند. زيراكه گوته قصد داشته كه درام پرومتويس را نيز بنگارد، ولي اين درام فقط يك طرح باقي ماند . گوته بار ها از خود پرسيد ، آيا نيم خدايان ، سخنگويان انسان هستند؟ در مخيلة گوتة جوان بسياري سوالا ت وجود دارند كه در اين كتاب ديگر نمي گنجند و امكان سخن گفتن به آنها داده نمي شود . گوته خود نيز هميشه در حال جستجو بود ، هميشه پرسان و هميشه جويان. همين نيز باعث شد كه وي در غالب علوم زمان خود تحصيل كند . به عنوان شاعر (كه خود نوعي خالق است) ، طبيعي دان ، عاشق ، دانشمند ، و . . . اين همه را گوته مي توانست به تصوير بكشد ، در كتابي كه وي اينك قصد نوشتن آن را دارد . در : فاوست. كتابي كه شاعري قصد نوشتن آن را دارد ، براي اين شاعر تا چه اندازه و مقدار مهم است؟ مواردي كه در اين كتاب نوشته مي شوند مي توانند له يا عليه شاعر باشند . در مورد گوته و كتاب فاوست بايد گفت كه گوته اين امكان را داشت كه حرف دلش را بزند. البته گاهي فقط به صورت جوانه ، ولي گوته امكان نوشتن و بازي كردن نقش در اين كتاب را داشت . محتواي كتاب ، مانند حكايت پرومتويس كه فقط يك طرح باقي ماند ، دور و دست نيافتني نبود . ولي زمان حال واقعي نيز نبود . شما فقط به سرزمين اموات و مردگان فكر كنيد،! يا داستان شخص فاوست را در نظر بگيريد كه تمام علوم زمان خود را تحصيل مي كند : فلسفه، طب،

حقوق ، داروشناسي ، و ...

آيا اين فاوست ، همان گوته نيست؟ گوته اي كه در اغلب علوم زمان خود تحصيل كرده بود. گوتة شاعر ، گوتة طبيعي دان ، گوتة معمار ، گوتة عاشق ، گوتة فيزيكدان ، گوتة . . . .

گوته فاوست را فيلسوف و دانشمند فقيه و طبيب حاذق و حقوق دان مي دانسته، زيرا كه در كتاب فاوست از زبان وي چنين نوشته است:

Faust: Hab nun , ach Philosophei,

Juristerei und Medizin

und leider auch Theologie

Durchaus studiert mit heißem Bemühen...

Und sehe, daß wir nichts wissen können....

Dafür ist mir auch alle Freud entrissen

يعني : فاوست در بارة خودش گفته است كه فلسفه و حقوق و طب و فقه را با همت و كوشش زيادي تحصيل كرده است و در بيت ماقبل آخر نيز يادآوري كرده است كه ما با وجود اين همه تحصيل و سعي و كوشش باز هم چيزي نمي دانيم و همة شادكامي و لذت ما نيز بيهوده بوده است . جهانبيني نوافلا طونيان ، هم در نظرات پاراسلزوس و هم در نظرات گوته تأثير بسزائي گداشته است . اگر خدا در همه جاي اين كهكشان وجود دارد ، بايد  بتوان او را در اين جهان و كهكشان تجربه كرد . راه و روشي كه مي توان خدا را تجربه كرد ، علم مي باشد و يكي از اين علوم نيز علم فقه است. يا به همين علت نيز فاوست دست به دامان جهان اكبر يا (ماكرو كوسموس) مي گردد.

فاوست اين مطلب را از روح زميني مي شنود. راه ديگري وجود دارد كه انسان بتواند خودش را نجات دهد و زنجير از دست و پاي خويش برگيرد . عشق . ماجراي گرت شن چيزي جز عشق نيست . گوته در تعليم و تعلم خشك مكتبي ، نوعي طنز مي بيند . به همين علت نيز دانشگاه و تدريس را به شوخي گرفته و مسخره مي كند. روابط گرت شن و فاوست ، مفيستوفلس و مارتنز ، مواردي هستند كه در فاوست اوليه به آنها اشاره شده است :

پشت پردة اين همه تجربه، به شخص گوته و مواردي از زندگي وي بر مي گردد: آموزش و تحصيل در لا يپزيگ و اشتراسبورگ ، تشنة بينش و دانش بودن ، كيمياگري ، سعي و كوششي كه گوته كرد تا حتي الا مكان در بسياري از علوم زمان خود تحصيل كند و ربط دادن آن به فاوست ، ماجراهاي فريدريكه ،  و بعد بازگشت گوته به فرانكفورت و جاروجنجالي كه آن موقع بر سر موضوعي بلند شد، كه طبق روايت زني فرزند خود را مي كشد و گويا گوته نيز رأي به اعدام اين زن داده است. ماجراهاي حقيقي و مجازي كه به فاوست نسبت داده شده است ، و در مورد درام پرومتويس به هيچ وجه ممكن نبوده است . شخصيت فاوست بيشتر به شخصيت كسي مشابهت دارد كه بعد از قرون وسطي زندگي كرده است ، نه كسي كه در اين دوره مي زيسته است . يك انسان هوشمند و روحاني ، يك عالم . فاوست ضمناً يك آلماني است .

در فاوست اوليه ، تراژدي علما و تراژدي گرت شن كاملاً مشخص شده و نوشته شده اند . ولي هنوز يك درام كامل نيست . مفيستوفلس يك دفعه آنجا ظاهر ميشود ، بدون اينكه ما بدانيم ، علت آن چيست. فاوست از گرت شن فاصله مي گيرد ، بدون اينكه ما از علت آن اطلا ع حاصل كنيم . اين ها همه طرح هستند . كتاب يا درام فاوست هنوز كامل نيست. البته در ذهن شاعر شكل گرفته، ولي هنوز به طور قطعي پياده نشده است و گوته مايل است كه آن را تكميل كرده و پايان دهد.

گوته در سال ١٧٨٦ شروع كرد به انتشار مجموعة آثارش . نخست آنچه كه تكميل شده و پايان يافته بود ، مانند ورتر ، گوتس ، اي في گني و امثالهم را انتشار داد . سپس در سال ١٧٨٩ نيز اشعارش را . فاوست را براي آخرين جلد نگه داشته بود . ولي مثل اينكه فاوست تمام ناشدني بود . ولي از طرف ديگر ديگر طاقتش طاق شده بود و نمي خواست كار چاپ آن را به تأخير اندازد . نهايتاً نيز آن را همانگونه كه بود ، در سال ١٧٩٠ به دست چاپ سپرد: فاوست به عنوان جزوه يا فراگمنت . اين جزوة فاوست در آنجائي خاتمه مي يابد كه به همسايه مي گويد : بطري شما چه مي شود.

بسياري از موارد كتاب هنوز نوشته نشده اند . آخرين مرحلة نگارش اين كتاب در سالهاي ١٨٢٥ تا ١٨٣١ است . گوته در سال ١٨٣٢ درگذشت يعني وي تا آخرين سالهاي حياتش بر روي اين كتاب كار كرد . گوته در آخرين سالهاي حياتش روش و شيوة نگارشش را تغيير داده بود و ديگر مانند سالهاي جواني اش نمي نوشت . بسيار پخته تر عمل مي كرد و اين موضوع را مي توان از مقايسة متوني كه در سالهاي جواني و كهولتش نوشته دريافت . (مقايسه شود با نامة گوته به ويلهلم فون هومبولد ٨٣ در تاريخ ١٧ مارس ١٨٣٢ كه در آخر همين بحث نقل شده است).

گوته در دوران جواني تمام صحنه ها را از روي نوعي نداي دروني مي نوشت . ولي در ايام پيري نخست تك تك صحنه ها را تجسم مي كرد ، بعد يادداشت بر ميداشت و غالباً شباهنگام به آنها فكر مي كرد و روز بعد آنها را مي نوشت . در اين دوران منشي وي اكرمان با صوتي نحيف ولي محكم امور وي را انجام مي داد . چند دهه قبل هنگامي كه فريدريش شيلر يار و رفيق و همراه گوته هنوز زنده بود ، گوته با وي در امور ادبي بحث و تبادل نظر مي كرد . ولي اينك كه ديگر شيلر در قيد حيات نبود ، اين امور به عهدة منشي وي اكرمان گذاشته شده بود كه وي از محارم گوته بشمار مي رفت. در سال ١٨٢٦ قسمت مربوط به هلنا تكميل گشته و منتشر مي شود . قسمت مربوط به دربار سزار در سال ١٨٢٧ تكميل گشته و انتشار مي يابد. ميان اين دو قسمت ، صحنه هاي مربوط به والپورگيس ناخت ( شب والپورگیس) قرار مي گيرند ، كه در سال ١٨٣٠ نوشته مي شود . گوته سپس پردة پنجم را تكميل مي كند . گوته قسمت مربوط به هلنا را موقعي توانست تمام كند كه اشتياق بيش از حد خود را به فرهنگ و ادب يونان نشان داده و كتاب اي في گني را نوشته و منتشر كرد . رابطة ميان هلنا و فاوست نيز موقعي به وجود آمد كه گوته افسانه  نيبلونگن را يك بار ديگر مرور كرد ، با حافظ شيرازي آشنا شده ، فان آيك را تمام كرده و كالدرون توانست وي را آرام كند ، و وي توانست به وسيلة نامبردگان بالا از لحاظ ادبي به نوحي و محل هايي سفر كند و با ملت ها و فرهنگ ها و آداب و رسوم آنها اشنا گردد. و بدين ترتيب گوته توانست مهرة گمشده و رابط ميان قرون وسطي و دورة عتيق را دوباره يابد . گوته توانست در بهار سال ١٨٣١ قسمت دوم فاوست را تقريباً تكميل كند، فقط در پردة چهارم آن هنوز مواردي بودند كه بايد تكميل مي شدند . گوته تصميم گرفته بود كه اين قسمت هاي ناقص را تا جشن تولدش در ٢٨ آگوست تمام كند . وي به قول خود وفا كرده و كتاب تكميل گشته و تمام شد . از نامه هائي كه وي در اين سال به دوستانش نوشته مي توان به اهميت اين كار (تمام كردن كتاب) براي خودش پي برد . مثل اين است كه وي مي دانست كه اجل ديگر مهلتش نخواهد داد. او مي بايستي كه كتاب فاوست را به پايان ببرد . گوته مي دانست كه فهم اين كتاب بسيار مشكل است.

گوته در نامه اي كه در تاريخ ٢٠ ژولا ي ١٨٣١ به دوستش ماير مي نويسد ، اظهار مي دارد:

آيا زماني خواهد رسيد كه خوانندة اين كتاب آن را كاملاً درك كند و بتواند از اين كتاب فيض بيشتري ببرد تا نويسندة آن؟ او بدون شك به دهه هاي آتي ميانديشيد ، هنگامي كه اين كلمات را مي نوشت . شايد هم به قرن ما مي انديشيد . او مي دانست كه بايد مدتي بگذرد تا خوانندگان كتابش، محتواي آن را درك كنند ، اول بايد فاصله گرفت و سپس به آرامي تمام كتاب را بررسي كرد ، تا بتوان آن را درك كرد . او مايل نبود كه صداي كساني را بشنود كه بايد راجع به هرچيزي فوراً اظهار نظر كنند . او اين كتاب را به نسل هاي آينده هديه كرده و آن را مهر و موم كرده بود . كل كتاب - همانطور كه نظر وي بود -بعد از مرگ گوته انتشار يافت . اكرمان و ريمر هنوز در قيد حيات بودند و در سال ١٨٣٢ - مدتي بعد از مرگ گوته- آن را تحت عنوان جلد اول ميراث ادبي گوته انتشار دادند.

بدين ترتيب گوته از زماني كه به سرودن شعر همت گماشت، تا آخرين روزهاي حياتش بر روي اين كتاب كار كرد . گاهي آرام ، گاهي شديد، گاهي با انرژي و گاهي با اشتياق شاعرانه، گاهي با قصد و منظور . گاهي كار بر روي اين كتاب را رها كرده و كتب ديگري نوشت و دوباره كه فرصتي بدست آورد، به نوشتنش در اين كتاب ادامه داد . محتواي كتاب براي گوته شيفتگي بوجود آورد . البته رفته رفته. گوته شيفتة اين كتاب و محتواي آن بود . گوته در زندگي پر فراز و نشيب خود بسيار چيز ها ديده بود، و براي هر كدام از اين امور نيز در كتاب فاوست نمونه اي يافت مي شود كه با زندگي خاكي شخص گوته توافق داشته باشد . اين كتاب آيينة تمام نماي زندگي گوته بود . شك و ترديدي كه وي را برداشته بود، هنگامي كه پا بر عرصة علو دانش نهاد ، يكي از اين موارد است ، و ديگري عشق

و جواني است . در سنين ميانسالي زيبائي كلا سيك هلنا گريبانش را گرفت و تصوير انسان به طور اعم . گوتة پير را مي توان در شمايل فاوست ديد . والپورگيس ناخت ، خلقت ، اسرار اللهي ، انسان ، خدا و ... موضوعات و مسائل او در اين سالهاي ضعف و كهولت بودند .

واقعاً كه مي توان رابطة گوته و كتاب فاوست را رابطة خاصي ميان شاعر و موضوع كتابش دانست . از اين رابطه نيز مي توان دريافت كه چرا گوته نخواست يا نتوانست كه اين كتاب را يكباره نوشته و آن را كنار بگذارد ، مانند همة شعرا و نويسندگان ديگر و تا آخر عمرش بر روي اين كتاب كار كرد و تغيير داد، اصلا ح

كرد و نوشت . گوته توانست از همة امور زندگي اش ، نيرو ، خلا قيت ، دانش ، بينش كسب كند . گوته به نوعي نيز اسرارآميز بود .

پاره ای از نامه های گوته به دوستانش

در اين فصل تعدادي از نامه هائي كه گوته در موقعيت هاي مختلف و به مناسبت هاي مختلف به دوستان، آشنايان و همفكرانش نوشته بوده ، قيد مي شوند . منظور از نقل اين نامه ها آن است كه شايد در وراي سطور اين نامه ها اطلاعاتي در زمينة فعاليت هاي ادبي گوته نصيب خواننده شود .

نامه اي كه گوته در تاريخ ١٠ فوريه ١٨٢٩ به اكرمان نوشت :

اين نامه راجع به شروع و اوائل كتاب فاوست مي باشد . گوته در اين نامه به اكرمان ياد آوري مي كند ، كه :

فاوست با كتاب ورتر من شروع شد . من اين كتاب را در سال ١٧٧٥ به همرا خود به وايمار آوردم . من اين كتاب را بر روي كاغذ هاي پست نوشته بودم و هيچ مطلبي را هم خط نزدم . زيرا كه من بسيار مواظب بودم كه مطلبي ننويسم مطلوب نباشد و در اين كتاب نگنجد .

نامه اي كه گوته در تاريخ ١٢ دسامبر ١٧٨٦ به كارل آگوست نوشت:

اينك بعد از چيزهاي ديگر نوبت به فاوست رسيده است . براي اينكه من مصمم بودم كه قسمت هائي از آن را چاپ كنم ، حس مي كردم كه مرده ام . اينك آنقدر خوشحالم كه كاري را كه شروع كرده بودم ، به اتمام رسانده ام و دوباره زنده شده ام .

نامه اي كه گوته در تاريخ ٨ دسامبر ١٧٨٧ به كارل آگوست نوشت:

فاوست را بعد از خاتمة كارهاي ديگر دنبال مي كنم. بعد از اينكه همة آنهاي ديگر را تمام كردم . براي اينكه بتوانم آن را تمام كنم ، بايد زحمت زيادي به خودم بدهم . من بايد يك دايرة جادوئي دور خودم بكشم ، براي اينكه خوشبختي به من مأواي خاصي بخشيده است .

نامه اي كه گوته در تاريخ ١٦ فوريه ١٧٨٨ به كارل آگوس نوشت :

اينك ديگر فقط تپه اي به نام تاسو و كوهي به نام فاوست را در مقابل خود مي بينم . من نه شب ها و نه روزها آرام و قرار نخواهم داشت ، تا اين دو كار نيزخاتمه يابند . من علا قة خاصي به اين دو دارم و تازگي ها هم افق ها و اميد هاي تازه اي . تمام اين تسليم شدنهاي دوباره در برابر ايده هاي كهنه، و كار كردن برروي چنين حكايت هائي ، كه من فكر مي كردم ديگر تا ابد با آنها كاري نخواهم داشت ، مواردي كه من تقريباً هيچ اطلا عي از آنها نداشتم ، مرا شاد و سرمست مي كنند . اين گونه نتيجه گيري از زندگي خويش ، به من نيرو و اميد تازه اي مي بخشد ، كه دوباره كتاب جديدي را شروع كنم .

نامه اي كه گوته در تاريخ ٢٨ مارس ١٧٨٨ به كارل آگوست نوشت:

ليلا ٩٣ به اتمام رسيد ، جري ٩٤ هم همينطور . اشعار كوتاه من به زودي تمام خواهند شد ، و بدين ترتيب براي زمستان آينده فقط فاوست باقي خواهد ماند ، كه من علا قة خاصي به آن دارم . كاشكي من در اين مورد به اندازة نصف آرزو ها و علا يقي كه دارم، موفق شوم.

نامه اي كه گوته در تاريخ ٢٢ژولا ي ١٧٩٧ به فريدريش شيلر نوشت :

از آنجائي كه ضروري بود كه من در چنين موقعيتي كه اينك دارم ، با چنين نا آرامشي اي كه گريبان مرا گرفته ، كاري براي انجام دادن داشته باشم ، تصميم گرفتم كه به سراغ فاوست بروم . اگر هم نتوانم آن را تمام كنم ، ولي مي توانم مقدار زيادي كار را به جلو ببرم . يعني فصولي كه تا كنون چاپ شده اند ، دوباره بررسي شوند و با فصولي كه تمام كرده ام يا ابداع كرده ام در هم آميخته شوند ، و بدين ترتيب نقشه اي كه من دارم كه در حقيقت ايده اي بيش نيست ، كارم را به پيش ببرم . اينك من اين ايده و اجراي آن را در پيش دارم ، و با خودم ديگر كلنجار نمي روم، ولي حالا آرزومندم كه شما در بارة آن مطلب يك شب نخوابيده و به آن فكر كنيد . بدين ترتيب خواسته هاي مرا كلاً به من بازگو نمائيد و بدين ترتيب خواب و رؤياهاي مرا براي من تعبير كنيد . . .

نامه اي كه گوته در تاريخ ٢٧ ژوئن ١٧٩٧ به فريدريش شيلر نوشت:

نقد و نظر شما در بارة فاوست براي من بسيار با ارزش است . نظرات شما با عقايد و برنامه هاي من همخوان هستند . . .

نامه اي كه گوته در تاريخ ٣٠ ژانويه ١٧٩٨ به آلو ئيز هيرت نوشت:

آخرين مقاله هاي شما را در بارة لا اوكون هنوز نخوانده ام . معذرت مي خواهم از اينكه نظرم را در بارة چنين مطلب مشكلي به اين زودي ها عنوان نخواهم كرد . من فعلاُ فرسنگ ها از چنين مطالب ارزشمندي فاصله دارم ، زيرا كه مي خواهم فاست را تمام كنم و از اين بربريت شمالي فاصله بگيرم .

نامه اي كه گوته در تاريخ ١٨ مارس ١٨٠١ به فريدريش شيلر نوشت:

كار فاوست هنوز به ركود و سكون نرسيده ولي پيشرفت چنداني هم نداشته است . از آنجائي كه فلا سفه منتظر اين كتاب من هستند ، بايد كه به خودم زحمت بسيار دهم.

نامه اي كه گوته در تاريخ ١١ مارس ١٨٢٨ به اكرمان نوشت:

ده ، دوازده سال پيش در دوران خوش بعد از جنگ ، موقعي كه من هنوز در چنگ اشعار ديوان اسير بودم ، هنوز چنان فعال بودم كه مي توانستم در يك روزدو-سه صفحه بنويسم . گاهي در ميان مزرعه ، گاهي در بين راه و درون درشكه ، يا در يك مهمانخانه ، فرقي هم نمي كرد، كه كجا باشم . ولي حالا ، در قسمت دوم فاوست ، فقط مي توانم سحرگاهان ، بعد از طلوع آفتاب كار كنم ، زيراكه تمام شب را خوايده ام و كاملاً سرحال هستم و كارهاي روزانه و روزمره هنوز شروع نشده اند تا مرا خسته كنند . ولي حالا چه مي نويسم! در بهترين حالت روزي يك صفحه . در حقيقت فقط آن مقدار كه آدمي مي تواند كف دستش بنويسد و هنگامي كه خلا ق نباشي ، بسيار كم تر از مقدار .

نامه اي كه گوته در تاريخ ٢٨ مارس ١٨٢٩ به كارل فريدريش تسلتر نوشت:

تئاتر ما به كار خودش همچنان ادامه مي دهد . . . فاوست مرا هم مي خواهند به نمايش بگذارند . من در اين مورد هيچ نمي گويم ، اگر نگويم كه رنج مي برم . ولي من اصلاَ در اين مورد بيم و واهمه اي ندارم ، زيرا كه پرنس برنهارد در ناحية كاروليناي عليا آن را در نزد يك سرخپوست پيدا كرده است .

اكرمان در مورد گوته - در تاريخ ٣ ژانويه ١٨٣٠ نوشت:

ترجمه فاوست به فرانسه، باوجوديكه غالباً به نثر است ، بسيار مورد توجه گوته قرار گرفته بود . گوته مي گفت : من ديگر تمايلي به خواندن فاوست به زبان آلماني ندارم . در ترجمة ژرارد به فرانسه،  همه چيز زنده تر و تازه تر و با روح تر است . فاوست اصلاً قابل مقايسه و سنجش نيست . هر سعي و كوششي كه بخواهد آن را به عقل نزديك كند ، بي فايده است . ولي به اين نكته هم بايد توجه كرد كه قسمت اول فاوست از يك موقعيت تيره و تار فردي سروده شده است . ولي همين امور تيره و تار براي انسانها بسيار جالبند و آنها به خودشان در اين مورد زحمت مي دهند ، مانند همة مشكلا ت لا ينحل ديگر.

نامة گوته به ويلهلم فون هومبولد ٩٩ در تاريخ ١٧ مارس ١٨٣٢

گوته در تاريخ ١٦ مارس ١٨٣٢ براي آخرين بار بيمار شد و در ٢٢ مارس ١٨٣٢ چشم از جهان فروبست. اين نامه ، آخرين نامة وي (و به احتمال قوي آخرين نوشتة وي ) مي باشد كه ٥ روز قبل از مرگش به آدرس ويلهلم فون هومبولد، نوشته است.  گوته مي نويسد: بيش از شصت سال است كه طرح فاوست در نزد من محفوظ است . در دوران جواني ام همه چيز براي من روشن بود ، نظم و ترتيب آن ولي كم تر . و من اين تصميم را هميشه به دنبال خود يدك كشيدم و فقط صحنه هائي كه براي خودم جالب بودند نوشتم و مرتب كردم و بدين ترتيب در قسمت دوم (فاوست) جاي در ميتولوژي يونان روحاني آپولون و اهل ترويان بوده كه مردمان مملكتش را از اسب چوبي يونايان با خبر كرد و به همين علت نيز به همراه پسرانش ،توسط دو مار خفه شد .

در اینجا جای خالي زيادي پديد آمد ، كه مي بايست پر شده و به باقي فصول ارتباط داده شوند . اينجا البته مشكلا تي پديد آمدند كه من مي بايست با سعي و كوشش حل مي كردم و اينها مشكلا تي بودند كه من خود ايجاد كرده بودم. خوب نبود كه بعد از اين همه سال كه من با تفكر زندگي كردم ، اينك ممكن مي شد و من از اين هم بيم و واهمه اي ندارم كه نوشته هاي قديم ام را از نوشته هاي جديترم بازشناسند و كهنه را از نو تشخيص دهند ، نوشته هائي كه ما براي خوانندگان خود باقي مي گذاريم . قابل گفتن نيست كه اين موضوع مرا بسيار خرسند مي كند كه دوستان گرامي من ، كه بسيار محترمند و در گوشه و كنار پراكنده ، اين مزاح را به گوششان برسانم و عرايضم را به آنها بگويم و فرمايشات آنها را نيز دريافت كنم . اين روز بسيار بي معني و قاي پاطي است ، طوري كه من قانع شده ام كه زحمات چندين و چند سالة من در راه اين ساختار ، به هدر خواهند رفت و من مزد دلخواه خود را دريافت نخواهم كردو زحمات من به ساحل خواهند افتاد، همانند پيكرة متلا شي شدة يك كشتي كه در ساحل افتاده است و ماسه هاي زمان ، پيكرة آن را پوشانده اند . در اين جهان ، يك جهان بيني بي خود باعث عمل بي خود تري مي شود و من در اين برهه از زمان هيچ كاري ندارم ، بجز اينكه چيزي كه از من است و از من باقي است ، روز به روز بهتر كنم و بالا تر برم ، كاري كه شما دوست عزير نيز در برج خود انجام مي دهيد .

 

 

 

  
نویسنده : شاپور چهارده‌چریک ; ساعت ٤:۱۳ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٥/۱٠/٩
تگ ها :